چيش پيش دوم كه از اين به بعد سلسلهء هخامنشى به دو شاخه تقسيم مىشود : شاخه‌اى كه نياكان كوروش بزرگ بودند و شاخهء ديگر كه نياكان داريوش اولند . عقيدهء هرودوت را در ارتباط با اين موضوع ، كتيبه‌هاى داريوش بزرگ و استوانه كوروش در بابل تأييد مىكند . تاريخ دقيق شروع سلسلهء هخامنشيان پارس دقيقا معلوم نيست . اما ، نلد كه ابتداى سلطنت چيش پيش اول را در حدود 730 ق م . مىداند ؛ اما متأسفانه سندى را براى اين نظريه ارائه نمىدهد . جز اينكه مىگويد براى هرسه نسل ، 100 سال ، طبيعى است . كوروش بزرگ ( 559 - 529 ق م . ) مؤسس سلسلهء هخامنشى ، كوروش بزرگ يا كوروش كبير است كه در سال 550 ق م . همدان را تسخير كرد و سلسلهء ماد را برانداخت . دولتهاى بزرگ آن زمان مانند ليدى و بابل و مصر ، همين‌كه موجوديت خود را در معرض خطر حملهء كوروش احساس كردند ، درصدد برآمدند كه در مقابل كوروش اتحاد سه‌گانه‌اى تشكيل دهند و در همين سال اسپارت اتحاديهء پلوبونز را تأسيس مىكند . كوروش از 549 - 546 ق م . پس از تصرف سارد ، پايتخت دولت ليدى ، آن دولت را دست‌نشاندهء خود گردانيد و در سال 549 ق م . مستعمرات يونانيها واقع در آسياى صغير را تصرف كرد . بعد از تصرف مستعمره‌نشينهاى يونانى به نواحى شرقى و غربى پارس و ماد لشكر كشيد . گرچه از كيفيت اين حوادث اطلاعات درستى در دست نيست ، اما مسلم اين است كه قريب مدت ده سال در سمت مشرق و شمال ايران سرگرم لشكركشى بوده است . در سال 539 ق م . پس از تصرف بابل در معبد بزرگ آنجا طبق مراسم مذهبى بابليها تاجگذارى كرد . بعد از تسخير بابل ، تمام سرزمينهايى كه مطيع آن كشور بودند ، تحت اطاعت و تصرف كوروش درآمدند . كوروش در مدت اقامت خود در بابل ، به قوم بنى اسرائيل محبت زيادى كرد و به فرمان وى قريب 42 هزار يهودى كه از زمان بخت النصر در بابل در اسارت سر مىكردند ، رهسپار سرزمين اصلى خود شدند . كوروش در سال 529 ق م . درگذشت . برخى معتقدند كه در جنگ با ماساژت‌ها كه